5 Bước để làm mới bản thân cho năm 2025

 Làm mới chính mình là điều mình nghĩ ai cũng cần – đặc biệt trong dịp đầu năm. Bản thân mình hay gọi hoạt động này là “reset” để chuẩn bị sẵn sàng cho chặng đường phía trước. Giống như khi bạn nhấn nút reset trên máy tính hay điện thoại, chúng ta không xóa sạch tất cả, mà chỉ sắp xếp lại để bước vào một chu kỳ mới với các tính năng gọn gàng và vận hành mượt mà hơn.

Và chính chúng ta cũng sống trong một thế giới vận hành theo chu kỳ bốn mùa xuân, hạ, thu, đông, ngày nối tiếp đêm. Hay ngay cả những ngôi sao cũng có vòng đời riêng. Tính chu kỳ của tự nhiên nhắc ta rằng mỗi kết thúc là khởi đầu cho một chu kỳ mới. Vì thế ở giai đoạn chuyển giao, việc dừng lại, nhìn nhận và sắp xếp lại mọi thứ trong cuộc sống là một điều cần thiết.

Trong bài viết này, hãy cùng mình đi qua một vài bước để khởi động năm mới thật hiệu quả. Mình gọi đó là công thức “5R”: Reflect (Nhìn lại), Release (Buông bỏ), Recharge (Nạp lại năng lượng), Realign (Cân chỉnh lại), và Refocus (Tập trung mới).

Nghe thì có vẻ hơi nhiều, nhưng đừng lo. Khi thực hiện, bạn sẽ nhận ra rằng mỗi bước đều gắn kết tự nhiên với nhau, giúp bạn cảm thấy nhẹ nhàng và sẵn sàng hơn để làm mới mình và bắt đầu cho một hành trình mới.

1. Reflect – Nhìn lại một năm đã qua

Đầu tiên, hãy dành chút thời gian để nhìn lại năm cũ. Mình biết đôi khi, chúng ta chỉ chăm chăm vào những gì chưa làm được rồi tự trách bản thân. Nhưng bạn có để ý rằng, những chiến thắng nhỏ bé cũng đáng tự hào không?

Có người bạn của mình kể rằng năm qua bạn ấy không đạt được mục tiêu lớn nào, nhưng lại xây dựng được thói quen tập thể dục buổi sáng, duy trì tốt sức khỏe và học thêm được một kỹ năng mới. Những điều này tuy nhỏ nhưng đều góp phần xây dựng nên một nền tảng vững chắc để bạn ấy đi xa hơn.

Hành động

Hãy thử nghĩ xem năm qua bạn đã làm tốt điều gì? Điều gì khiến bạn tự hào, dù chỉ là một bước nhỏ? Ngay bây giờ, nếu được, hãy tạm dừng việc đọc bài viết này và tự mình viết xuống ít nhất ba điều bạn cảm thấy mình đã làm được. Bạn sẽ bất ngờ khi nhận ra mình làm được nhiều thứ hơn mình nghĩ.

2. Release – Buông bỏ những điều không còn phù hợp

Năm vừa rồi có bao giờ bạn cảm thấy kiệt sức, nhưng không hiểu tại sao? Lý do có thể không phải vì bạn yếu kém, mà bởi bạn đang gồng gánh quá nhiều thứ không cần thiết. Đó có thể là một công việc không còn phù hợp, một mối quan hệ tiêu cực, hoặc những kỳ vọng đã cũ mà bạn vẫn ôm giữ trong mình.

Buông bỏ không phải là từ bỏ. Nó là cách bạn tạo không gian, để đón những điều mới mẻ hơn vào trong đời mình.

Hành động

Hãy thử viết xuống ba điều bạn muốn buông bỏ trong năm nay. Đó có thể là nỗi ám ảnh, một thói quen xấu, hoặc là sự thù ghét 1 người nào đó. Và tự hỏi: “Tại sao mình vẫn giữ nó?” Nếu câu trả lời không đủ thuyết phục, có lẽ đã đến lúc bạn nên để nó qua đi.

3. Recharge – Nạp lại năng lượng cho bản thân

Chúng ta không thể cứ chạy mãi mà không dừng lại nghỉ ngơi. Trên hành trình phát triển bản thân, việc dừng lại không có nghĩa là bạn yếu đuối hay lười biếng, mà đó cũng là cách bạn đầu tư vào bản thân, để trở lại và lợi hại hơn xưa.

Mình có thói quen khi cảm thấy cơ thể kiệt sức, sẽ chọn một ngày “tắt công tắc”: không nói chuyện với bạn bè, không lo công việc, không hoạt động trên mạng xã hội. Mình sẽ đọc sách, chơi game, tới 1 quán rượu yên ắng nào đó hoặc cứ nằm ỳ ra giường cả ngày thôi. Và ngày hôm sau mình lại cảm thấy tràn đầy năng lượng.

Hành động

Bạn cũng hãy thử dành tặng một ngày như vậy cho bản thân mình. Chỉ cần ngủ một giấc thật sâu, hoặc làm những gì bạn thích, như nghe nhạc, đi cà phê, hay đơn giản là ngồi im và tận hưởng không gian. Đôi khi, những điều tưởng chừng nhỏ nhặt sẽ mang theo tác dụng to lớn không ngờ.

4. Realign – Kết nối lại với mục tiêu và giá trị

Thỉnh thoảng trên hành trình có những lúc bạn cảm thấy mình bị lạc hướng. Khi đó, bạn không cần phải thay đổi tất cả, chỉ cần dừng lại và tự hỏi: “Mình đang thật sự tin vào điều gì? Giá trị nào mình muốn giữ vững?”

Realign là cách để bạn kết nối lại với chính mình. Nhắc nhở bản thân lý do bạn bắt đầu và hướng đi bạn muốn. Điều quan trọng nhất là, đừng sống vì kỳ vọng của người khác. Chỉ cần sống đúng với giá trị và mục tiêu của chính mình.

Có lần, mình gặp một người bạn đang lưỡng lự không biết nên tiếp tục công việc hiện tại hay theo đuổi một lĩnh vực mới mà bạn ấy rất đam mê. Sau khi ngồi lại bóc tách và đào sâu hơn những khía cạnh như đâu là môi trường bạn ấy muốn thuộc về, kiểu sếp hay đồng nghiệp nào mà bạn ấy làm cùng, loại thử thách nào bạn ấy muốn chinh phục,… dần dần cứ thế bạn có được danh sách những giá trị trong công việc để đưa ra lựa chọn phù hợp với những gì bạn ấy thật sự mong muốn.

Hành động

Nếu bạn cũng đang lưỡng lự về một quyết định nào đó, hãy viết xuống những câu hỏi xoay quanh giá trị và mong muốn thật sự của bạn, sau đó, phân tích từng khía cạnh để hiểu rõ bản thân hơn.

Hoặc là bạn có thể bắt đầu với một câu khẳng định rõ ràng cho năm mới như: “Mình sẽ ưu tiên sức khỏe.” hoặc “Mình sẽ tập trung xây dựng mối quan hệ ý nghĩa.” Những điều này sẽ giúp bạn đưa ra lựa chọn sáng suốt hơn, đồng thời tạo nên gắn bó sâu sắc hơn với giá trị cốt lõi của bạn.

5. Refocus – Tập trung vào điều quan trọng nhất

Có vài thời điểm mình giật mình nhận ra, mình đang bị cuốn vào những thứ vụn vặt như họp hành quá nhiều, tốn thời gian trên mạng xã hội hay cố làm hài lòng người khác. Và rồi mình quên mất gia đình, sức khỏe, và cả ước mơ của chính mình.

Sau đó, mình quyết định thay đổi, viết xuống ba điều mình muốn ưu tiên nhất trong năm mới. Và bạn biết không? Khi bạn tập trung đúng chỗ, bạn sẽ cảm thấy cuộc sống nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Hành động

Bạn chỉ cần trả lời hai câu hỏi thôi: “Mình có đang dành quá nhiều thời gian vào những việc không quan trọng không? Điều gì thực sự ý nghĩa với mình?” Hãy ghi lại câu trả lời và để nó trở thành kim chỉ nam dẫn lối cho bạn trong năm mới.

Kết

Nếu bạn cảm thấy năm 2024 trôi qua mà không có thành tựu gì đáng kể thì cũng đừng vội thất vọng. Điều đó không có nghĩa là bạn đã có một năm thất bại. Đôi khi, sự yên ắng lại là một một khoảng thời gian quan trọng để chuẩn bị cho những hành trình lớn ở phía trước.

Khi năm mới tới cũng giống như bạn có một trang giấy mới, mở ra thêm không gian để bạn viết tiếp câu chuyện của mình. Không cần phải vội vàng hay áp lực cần làm tất cả ngay lập tức. Chỉ cần mỗi ngày tiến lên một chút, đặt tâm vào những điều quan trọng, và cho phép bản thân nghỉ ngơi khi cần. Cuộc sống sẽ dễ thở hơn rất nhiều khi bạn biết lắng nghe chính mình. Rồi từ từ bạn sẽ có thể viết nên những điều mình mong muốn, từng chút một.

Read More

Tư duy tạo nên sự khác biệt giữa “học làng nhàng” và học hiệu quả

Có bao giờ bạn thấy hoang mang khi cùng tiếp nhận chung một bài toán, hoặc là một vấn đề trong dự án với đồng đội, nhưng có người lại nắm bắt và có phương án rất nhanh, trong khi bạn vẫn đang còn loay hoay hiểu đề bài?

Hay một trường hợp dễ thấy hơn là trong nấu ăn, cùng một công thức làm bánh, cùng những loại nguyên liệu phổ biến và các bước theo thứ tự rõ ràng, nhưng kết quả lại có người làm ngon, người dở.

Nếu chỉ kết luận là do mình “kém” thì quá chung chung, khiến chúng ta còn hoang mang hơn. Với mình, năng lực giữa người và người có sự phân cấp chủ yếu là do mức độ chất lượng trong suy nghĩ, tức là có được những tư duy đúng trước khi đi tìm phương pháp đúng.

Khi nói đến tư duy thì chắc hẳn bạn đã nghe tới những cái tên rất phổ biến như tư duy phát triển, tư duy phản biện, tư duy sáng tạo, tư duy nguyên bản. Nhưng để nói riêng về tư duy khi tự học, thì mình sẽ nói về một tư duy giúp tiêu hóa kiến thức, biến chúng trở thành dinh dưỡng để phát triển loại năng lực mong muốn, đó là tư duy phân tích - đúc kết.

Tư duy phân tích - đúc kết là gì?

Như tên gọi của nó, tư duy này chia làm hai bước.

Đầu tiên là bước phân tích. Đây là quá trình tách lớp các thông tin ra thành các cụm riêng biệt, càng chi tiết càng tốt, và loại bỏ bớt những yếu tố thừa thãi, không cần thiết. Mục tiêu là để hiểu được cách các cụm thông tin này liên kết với nhau như thế nào, vận hành ra sao.

Bước thứ hai là đúc kết. Sau khi đã hiểu cần phải có bao nhiêu yếu tố quan trọng và chúng phải kết hợp với nhau như thế nào, thì lúc này người học có thể rút ra được những quy luật, nguyên tắc cốt lõi của kiến thức, nhờ thế mà có thể ứng dụng ở nhiều hoàn cảnh khác nhau. Các quy luật có thể hình thành dựa trên việc xác định các yếu tố: must - phải có, should - nên có, could - có thì tốt.

Cùng mình đi qua vài ví dụ để dễ hiểu hơn nhé.

Áp dụng tư duy này thế nào?

Ví dụ 1: Chơi lego

Hãy tưởng tượng trước mặt bạn đang có một thùng các khối lego đủ loại.

Đầu tiên bạn sẽ xếp hết các khối lego ra trước mặt và bắt đầu phân loại chúng theo kích thước, hình dạng, và màu sắc. Lúc này bạn bắt đầu xác định được chức năng cụ thể của từng khối. Chẳng hạn các khối vuông thì dùng làm nền móng, khối dài hơn cho trụ, và một vài khối đặc biệt như khối có bánh xe thì để dành cho phương tiện.

Bạn lắp thử vài khối theo những cách khác nhau để xem chúng có thể kết nối như thế nào, rồi từ đó đúc kết những quy tắc cơ bản. Chẳng hạn như làm thế nào để hai khối dính chặt được vào nhau, chúng có thể kết nối với nhau theo những chiều, phương hướng nào, v.v.

Bây giờ nếu bạn muốn xếp lego thành một ngôi nhà, hãy tiếp tục quá trình phân tích - đúc kết một lần nữa các yếu tố tạo ra ngôi nhà. Những yếu tố buộc phải có là nền móng, vách tường, cửa, mái nhà. Các yếu tố nên có là cửa sổ, và yếu tố có thì tốt thì là cây cối, đường xá,...

Từ đó, bạn chọn các khối có chức năng phù hợp, loại bỏ các khối không cần thiết như khối bánh xe. Trừ khi bạn muốn làm một ngôi nhà chạy băng băng như xe hơi thì cứ giữ lại cũng được.

Bây giờ thì bắt tay vào làm thôi.

Có thể bạn đang nghĩ, chơi lego thôi mà cần gì phải mệt đầu như vậy không? Mình đây hồi nhỏ khi chơi cũng suy nghĩ đơn giản, thường chỉ xếp ra mấy hình đơn giản như cây kiếm, khẩu súng, chứ không thể xếp ra được thứ gì phức tạp hơn. Nhưng lego là một bộ môn có nhiều mô hình cực kỳ cầu kỳ, mà để làm được như vậy người chơi phải nắm rất vững những nguyên tắc cơ bản để làm nền tảng cho sự sáng tạo của họ.

Ví dụ 2: Pha chế cocktail

Đây là một sở thích cá nhân của mình, và mình đã áp dụng tư duy phân tích - đúc kết từ việc hiểu và ghi nhớ những thành phần tạo ra một ly cocktail gồm những gì, và cách chúng kết hợp như thế nào để tạo được mùi vị mong muốn.

Cụ thể, một ly cocktail là sự kết hợp của rượu nền, rượu mùi, syrup, bitter, hoặc có thêm nước ép trái cây tùy công thức.

Trong đó, rượu nền là thành phần quan trọng nhất, như whisky, vodka, gin, tequila,… Mỗi loại lại tạo ra một vị đặc trưng cho cocktail đó. Vì thành phần nguyên liệu và cách chưng cất khác nhau mà chúng chỉ có thể kết hợp tốt với những loại nguyên liệu phụ phù hợp. Như là vodka thì không mùi, không vị thích hợp để tôn lên mùi vị của trái cây, hay gin là từ thảo mộc, rất hợp với nguyên liệu hoa cỏ, thảo mộc như hoa lài, gừng,…

Cứ tiếp tục phân tích chi tiết hơn từng thành phần như vậy, rồi đúc kết được công thức thành công của cocktail là sự cân bằng giữa rượu, nước ép, và gia vị. Cũng như những cách phối hợp, gia giảm như thế nào nếu chẳng may ly cocktail ngọt quá, hoặc chua quá,…

Chưa dừng lại ở đó, pha chế cocktail còn cần thêm các kỹ năng khác như shake là kỹ thuật lắc hỗn hợp rượu với đá, giúp toàn bộ thành phần hòa quyện và đậm đà hơn. Hoặc stir là kỹ thuật khuấy đều rượu trong ly đá để làm lạnh mà không làm tan đá quá nhanh, ảnh hưởng trực tiếp lên màu và vị của rượu.

Nhờ tư duy phân tích đúc kết, mà mình đã nhanh chóng nắm được các nguyên tắc nền tảng, mà mình đã sớm tự tạo ra được những công thức cocktail mới theo phong cách cá nhân của mình. Nếu bạn quan tâm thì trên Facebook, ở page hoangthoughts mình có 1 series chia sẻ các công thức này.

Mình tự học pha chế cocktail là vì sở thích, nên cũng chỉ vừa đủ để đáp ứng được nhu cầu cá nhân. Còn để học chuyên môn, để kiếm tiền thì đương nhiên quá trình tư duy phân tích đúc kết sẽ phức tạp hơn nhiều.

Ví dụ 3: Thiết kế website

Khi bắt đầu chân ướt chân ráo tự học thiết kế web vì trong trường đại học không dạy, mình đã bắt đầu bằng việc sao chép các website có sẵn ở trên mạng.

Trong quá trình sao chép này, mình phân tích và ghi chú lại thành các mục nhỏ. Chẳng hạn, các yếu tố quan trọng của một website gồm:

• Phần trên cùng là header phải có: logo, menu, nút call to action, hero banner.
• Phần giữa là các nội dung cần trình bày.
• Phần cuối cùng là footer thì phải có: sub menu, thông tin liên lạc, các liên kết mạng xã hội, đăng ký email và thông tin bản quyền.

Mình lại tiếp tục ghi chú lại các yếu tố về thiết kế như: màu sắc và kích cỡ thường dùng cho header, màu sắc và kích cỡ thường dùng cho tiêu đề, nội dung,… Chi tiết hơn nữa là khoảng cách giữa các yếu tố thường là bao nhiêu pixel, nội dung thường được chia thành bao nhiêu cột,...

Ngoài ra, mình cũng tìm đọc thêm các nguyên tắc thiết kế được chia sẻ ở trên mạng hoặc từ sách, kết hợp với ghi chú để đúc kết ra các nguyên tắc cá nhân, rồi áp dụng chúng vào thiết kế của mình.

Rất nhiều những nguyên tắc này mình đã chia sẻ ở blog cá nhân. Nếu bạn tò mò, thì bình luận cho mình biết, mình sẽ dành thời gian tổng hợp lại các link sau nhé.

Bạn càng thực hành tư duy phân tích đúc kết này nhiều, bạn càng dễ áp dụng chúng cho nhiều thứ hơn trong cuộc sống. Từ nhỏ nhất là trong cuộc trò chuyện để hiểu được những gì đối phương đang nói, tới lớn hơn là hiểu được những kiến thức chuyên môn phức tạp.

Kết

Hy vọng thông qua 3 ví dụ vừa rồi đã giúp bạn hình dung được cách chúng ta áp dụng tư duy phân tích - đúc kết để quá trình tự học hiệu quả hơn.

Bên cạnh tư duy này, mình cũng đặc biệt quan tâm đến tư duy “critical thinking”, hay còn thường được gọi là tư duy phản biện. Cá nhân mình thì định nghĩa nó là tư duy đa chiều. Có thể trong thời gian tới mình sẽ nói sâu hơn.

Trong hành trình tự học, mình thường xuyên kết hợp 2 loại tư duy này khi học thêm kiến thức mới, và chúng đã thật sự mài sắc được tư duy của mình hơn rất nhiều.

Xin kết thúc bài viết này bằng câu nói của một trong những cá nhân kiệt xuất nhất của nhân loại, Leonardo da Vinci:

All our knowledge has its origins in our perceptions.

Tạm dịch: Tất cả kiến thức chúng ta có đều bắt nguồn từ nhận thức của chúng ta.

Read More

Điều gì khiến một người khó bị thay thế?

 Có lẽ hầu hết chúng ta đều đã từng trải qua cảm giác “sợ bị thay thế”.

Chẳng hạn như trong gia đình thì sợ bị anh chị em khác, sinh sau mình dành lấy tình thương của cha mẹ. Trong công việc thì sợ bị sa thải hoặc bị thay thế bởi nhân viên trẻ hơn, người có trình độ cao hơn, sợ bị thay thế bởi công nghệ, bởi AI. Trong các mối quan hệ thì sợ bị lừa dối, bỏ rơi vì người mình yêu gặp được người khác tốt hơn.

Đâu đó sâu thẳm bên trong chúng ta luôn muốn mình là người đặc biệt, quan trọng, không thể thay thế, ít nhất là với một hoặc với một vài người. Đây là một nhu cầu rất bản năng và bình thường của con người, vì chúng ta muốn được xác nhận sự tồn tại và thấy được giá trị của bản thân.

Thế nhưng nếu nỗi sợ bị thay thế này đang ở mức ám ảnh bạn, khiến bạn bồn chồn, khó tập trung thì có lẽ bạn đang cần có thêm vài góc nhìn để gỡ rối vấn đề.

Bài viết này mình sẽ cùng bàn luận về câu hỏi: Những yếu tố nào khiến một người khó bị thay thế? Mình sẽ không nói đến khía cạnh tình cảm, mối quan hệ, mà chỉ riêng trong bối cảnh công việc nha, để giúp bạn có sự chuẩn bị trong bối cảnh thị trường lao động đang có nhiều biến động.

Điều gì khiến một người “khó bị thay thế”?

Khi nói đến nỗi sợ thay thế, chúng ta vẫn thường sợ bị thay thế bởi người có năng lực hơn. Vì năng lực là thứ dễ thấy và dễ đánh giá, đo lường nhất, thông qua kết quả hay thành tựu của một người.

Tuy nhiên, có thực sự là năng lực mới là thứ giúp chúng ta khó bị thay thế?

Trong cuốn sách có tên là Cách sống của tác giả Inamori Kazuo, người được mệnh danh là ông thần kinh doanh của nước Nhật, ông có đưa ra một công thức là:

Cuộc đời và thành quả của công việc
= Tư duy x Nhiệt huyết x Năng lực

Điều đáng chú ý ở đây là công thức này theo phép nhân, chứ không phải phép cộng, vì thiếu bất kỳ 1 trong 3 yếu tố này thì kết quả cũng bằng 0.

Ngoài ra, trong công thức này, yếu tố nhiệt huyết và năng lực có điểm thấp nhất là 0, nhưng điểm tư duy thì có thể là số âm, tương đương với “tư duy xấu”. Chẳng hạn một người có năng lực thuyết phục, lập kế hoạch kinh doanh quy mô, nhưng lại chỉ dùng những điều này để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thì kết quả cuối cùng lại là thất bại và vướng vòng lao lý.

Điều đó có nghĩa là, trong 3 yếu tố thì yếu tố tư duy được cho là quan trọng nhất. Nếu tư duy không đúng đắn thì năng lực và nhiệt huyết dù có tràn đầy cũng trở nên vô nghĩa.

Vậy nên có thể nói là chúng ta sẽ dễ bị đào thải nhất khi không có tư duy đúng đắn.

Nhưng trong rất nhiều loại tư duy, mình muốn nhấn mạnh đến 2 loại sau: Tư duy sáng tạo và tư duy giá trị.

Nghe thêm nội dung về những niềm tin quyết định góc nhìn của bạn về việc "bị thay thế" tại tập podcast "Tư duy giá trị và điều gì khiến một người khó bị thay thế?" tại YouTube @hoangthoughts. | Nguồn: Pexels

Tư duy sáng tạo

Theo báo cáo Tương lai các ngành nghề (Future of Jobs) mới nhất của Diễn đàn kinh tế thế giới, thì tư duy sáng tạo đang dần được xem là quan trọng nhất trong bối cảnh thị trường lao động hiện tại và ít nhất là 5 năm nữa, khi mà các công nghệ, đặc biệt là AI đang phát triển mạnh mẽ.

Nhắc đến sáng tạo, có thể bạn đang nghĩ là “Thôi, không cần quan tâm nữa”. Vì bạn đang làm trong những công việc liên quan đến tài chính, nhân sự,… thì chắc cũng không cần quan tâm đến.

Hoặc là “Thôi, không còn hy vọng gì nữa rồi”. Vì nói đến sáng tạo thì nói đến những thứ trừu tượng, bay bổng. Bạn nghĩ rằng nếu không có năng khiếu, thì khó mà tăng giá trị cá nhân theo con đường này lắm.

Tuy nhiên, mình thấy đây là những hiểu lầm lớn nhất về sáng tạo.

Tư duy sáng tạo thực chất là tư duy giải quyết vấn đề. Mà giải quyết vấn đề thì cần cho mọi công việc, và cần cho mọi thời đại, đặc biệt trong thời đại những vấn đề mới xuất hiện nhanh hơn như hiện nay.

Đây là định nghĩa riêng của mình về sáng tạo: Sáng tạo là quá trình tìm ra những ý tưởng khả thi nhất dựa trên nguồn lực hiện có, và hiện thực hóa chúng.

Trong đó:

• Ý tưởng khả thi: là thứ có thể dùng để phục vụ cho một nhu cầu nào đó, hoặc cụ thể hơn, là giải pháp cho một vấn đề nào đó cần giải quyết.
• Nguồn lực: là sự hiểu biết về những giới hạn tài nguyên (thời gian, chi phí, năng lực, bối cảnh) để từ đó chọn lọc ý tưởng phù hợp.
• Hiện thực hoá: là những hành động, cách thức và kế hoạch để thực thi ý tưởng.

Mình sẽ đưa vài ví dụ để bạn dễ hình dung hơn khi áp dụng tư duy sáng tạo này thì sẽ giúp bạn trở nên “khó bị thay thế” như thế nào.

Giả sử bạn là một sinh viên ngành marketing, và đang có công việc làm thêm là nhân viên phục vụ ở nhà hàng. Đây là một công việc có tính thay thế, luân chuyển rất nhanh, nhưng nếu vì một lý do nào đó mà bạn muốn gắn bó với nhà hàng này, muốn thăng tiến hơn, thì bạn có thể tranh thủ thực hành kiến thức marketing bạn học ở trường để thực hiện một ý tưởng bên ngoài yêu cầu công việc phục vụ của bạn.

Chẳng hạn như bạn sẽ tận dụng những khoảng thời gian quán vắng khách quay video giới thiệu về đồ ăn để đăng tải lên mạng xã hội, với nguồn lực hiện có là kết hợp với các bạn nhân viên khác. Bạn có thể xin chủ nhà hàng tài trợ miễn phí để thử nghiệm với một vài món trước, và bắt tay lên kế hoạch, kịch bản thực hiện. Đây là lúc tư duy sáng tạo phát huy tác dụng giúp bạn gia tăng giá trị và trở nên nổi bật hơn.

Dù thành công hay thất bại, thì mình tin là sau lần đó, cái nhìn của chủ nhà hàng đối với bạn cũng đặc biệt hơn so với những bạn phục vụ khác.

Hoặc một ví dụ khác cho công việc có tính giải quyết vấn đề cao hơn như bạn đang làm lĩnh vực nhân sự, xây dựng văn hóa ở công ty.

Thay vì chỉ dừng lại ở những nghiệp vụ cơ bản, bạn có thể thử đề xuất những ý tưởng mới nhằm tăng tính gắn kết, hoặc văn hóa tự phát triển bản thân, như những buổi thảo luận về một cuốn sách hay, những buổi team-building dã ngoại, kết hợp với hoạt động từ thiện. Miễn là chi phí và thời gian phù hợp với quy mô công ty của bạn, và bạn sẽ cùng mọi người bắt tay thực hiện những ý tưởng này.

Hình ảnh năng nổ, nhiệt tình sáng tạo của bạn cũng sẽ là một hình mẫu nhân viên mà bất kỳ người chủ công ty nào cũng muốn có.

Mình cũng có xuất bản một cuốn sách đóng gói nhiều năm kinh nghiệm làm sáng tạo của mình, tựa là Có cách - Nuôi dưỡng sự sáng tạo từ niềm tin có cách. Mình tin là cuốn sách này sẽ cho bạn một cái nhìn tổng thể về kỹ năng sáng tạo, hiểu đúng về nó và cung cấp thêm nhiều phương pháp để bạn có thể nâng cao tư duy sáng tạo của mình.

Tư duy giá trị

Tư duy giá trị nhắc nhở bạn nên song song phát triển ở cả 2 khía cạnh: Khả năng tạo ra giá trị cho người khác và khả năng thuyết phục người khác về tiềm năng tạo ra giá trị của bạn.

Khả năng tạo ra giá trị thì chúng ta đã quá rõ ràng rồi, đó là những thứ như kỹ năng, kiến thức, tài sản,… giúp bạn trực tiếp tạo ra giá trị.

Còn khả năng thuyết phục người khác về tiềm năng tạo ra giá trị của bạn thiên về khía cạnh cách bạn xây dựng hình ảnh, tạo dựng uy tín và đóng gói, truyền tải được những gì bạn làm để người khác dễ tiếp nhận.

Chẳng hạn như khi làm podcast hoặc viết blog, khả năng tạo ra giá trị của mình là những tư duy được đúc kết từ quá trình phát triển bản thân của mình. Trước hết những tư duy đó phải có giá trị thực tế trong đời sống, sau đó mình phải tìm cách chia sẻ bằng những câu chuyện, ví dụ gần gũi để bạn nghe dễ hiểu hơn ý nghĩa của chúng. Cuối cùng mình phải đóng gói những thông tin này bằng bài viết, tập podcast, hoặc bất kỳ hình thức nào dễ tiếp cận tới người đọc, người xem.

Bất kỳ công đoạn nào cũng đều góp phần không nhỏ trong việc tạo ra tính giá trị của những nội dung mà mình đang chia sẻ tới bạn.

Rồi khi đã hiểu được tư duy giá trị, thì bên cạnh phát triển kỹ năng chính, hãy học hỏi, bổ sung thêm các kỹ năng hỗ trợ, liên kết để tăng giá trị cho bạn. Đây là những khái niệm thuộc về hệ sinh thái kỹ năng, như mình từng chia sẻ trong tập podcast Chọn học gì khi có quá nhiều thứ để học? một tập trong series Kỹ năng tự học của mình.

Còn một nỗi sợ khác về thay thế trong công việc mà dạo gần đây cũng được nhắc tới nhiều hơn, đó là: Liệu chúng ta sẽ bị thay thế bởi AI?

Với mình thì hiện tại vẫn còn quá sớm để nói về điều này, dù rằng một số công việc chân tay, hoặc yêu cầu giải quyết những vấn đề đơn giản đã bắt đầu bị thay thế. Nhưng đó có thể cũng là động lực để chúng ta không ngừng học hỏi, nâng cấp năng lực để giải quyết những vấn đề phức tạp hơn. Còn nếu bạn thật sự muốn nghe thêm góc nhìn của mình về AI, thì hãy bình luận cho mình biết nhé.

Kết

Mình nghĩ không ai xuất hiện với mong muốn bị thay thế. Nhưng sự thật là chúng ta có thể giỏi những thứ đang làm nhưng ngoài kia cũng đầy rẫy những người đang làm tốt, hay thậm chí còn làm tốt hơn chúng ta rất nhiều.

Mình từng ở trong một khoảng thời gian lo lắng sẽ bị thay thế trong công ty, nhưng thời gian đó lại không kéo dài, vì mình thấy được có thể sự ra đi của mình sẽ để lại một khoảng trống, nhưng chỉ trong giây lát.

Và thật ra thì tới bây giờ, mình thật sự muốn sự thay thế của mình diễn ra nhanh hơn, dễ chịu hơn, thông qua việc có thể giúp được những đồng đội thế hệ tiếp theo phát triển vững vàng. Tới lúc đó, việc có hay không có mình thì cũng không phải là vấn đề đối với công ty nữa.

Và quá trình biến đổi đó của mình, là quá trình mình thay đổi cách nghĩ từ “Tôi không thể bị thay thế” thành “Tôi cần thiết”.

“Tôi không thể bị thay thế” sẽ nuôi dưỡng cái tôi lớn dần, tự mãn và sợ hãi thất bại. Còn “Tôi cần thiết” sẽ tạo động lực giúp mình luôn cố gắng để hoàn thiện và phát triển bản thân.

Chúng ta không thể biến mình trở thành một cá nhân “không thể bị thay thế”, nhưng có thể cố gắng để trở thành người “cần thiết” hơn cho tổ chức. Và chỉ với động lực đúng đắn đó, mới có thể giúp ta thật sự trở nên tốt đẹp hơn.

Read More